Terug naar de homepage van de gemeente Altenberge (in het Duits)
Informatie in het Frans
Informatie in het Engels
Informatie in het Nederlands
Logo van de gemeente Altenberge
met een brede kijk in het Münsterland
Informatiecentrum „Eisscholle“

Door de geschiedenis heen

Over de oorsprong en de stichting van Altenberge zijn noch schriftelijke, noch op een andere manier overleverde gegevens bekend. Ten tijde van Karel de Grote (768 – 814) hoorde Altenberge tot het zogenoemde „Dreimgau“, waarin het graafschap Münster lag. Altenberge was één van de in totaal 15 kerkspelen, die bij Münster hoorden. In 1181 wordt Altenberge voor het eerst als parochie opgenoemd.

Maar vermoedelijk is het heel wat ouder, want sinds 1050 bestond de dochterparochie Nienberge al. Naar alle waarschijnlijkheid is aan te nemen, dat Altenberge tot de door de Hl. Ludger (744 – 809), de eerste bischop van Münster, gestichte 38 parochie's hoorde, en dat door hem of zijn opvolger een doopkerk op de Altenberger Heuvel wordt opgericht. Het „Waltruper Feld“ nabij Altenberge wordt in 800 in een „Heberolle“ opgenoemd. In de jaren 1142 – 1294 besturen de ridders van Altenberge de bischoppelijke curie (gerechtshof) te Oldenberge. Op hun bezittingen stonden de kerk en het hof.

Vanuit de boerenbevolking ontstonden beroepen zoals de bakker, de smid en andere ambachten. Zij vestigden zich in de dorpskern rondom de kerk. Zodoende ontstond de dorpsgemeente. In 1498 zijn reeds 742 personen in de gemeente geregistreerd.

Kerk vóór 1882 (Foto: Heimatverein Altenberge)

Altenberge heeft nauwelijks last ondervonden van de onrusten, die de wederdopers in Münster veroorzaakten. Van 1591 – 1600 wordt het dorp door spaanse en nederlandse troepen geplunderd. Evenals tijdens de 30-jarige oorlog in 1622/23 door de braunschweiger en mansfelder troepen.

Maar niet door de oorlogsonlusten alleen kreeg Altenberge het moelijk. In de jaren 1627 tot 1689 wordt het dorp door veel branden geteisterd, die grote delen van het dorp vernietigden.

Volgens een schriftelijke overlevering van 24 oktober 1871 wordt op hemelvaartsdag de kerktoren, de pastorie en veel armenhuizen in de as gelegd. Nog veel meer branden volgden. Op 29 november 1688 worden nog eens negen huizen vernield door brand. Nog erger was de verschrikkelijke brand, het jaar daarop. Op 9 november 1689 worden bijna 30 huizen verwoest. De laatste rampen, die vermeld staan, stammen uit 1837 en 1858.

Ook het lot van Altenberge op politiek gebied was zeer afwisselend. Tot de secularisering van het bisdom hoorde de gemeente bij Wolbeck. Na het uiteenvallen van het bisdom wordt Altenberge aan de vorst Looz-Corswaren toegewezen, die zich sindsdien de vorst van Rheine-Wolbeck noemde. Maar in 1806 verloor de vorst zijn bezittingen. Daarna wordt Altenberge aan het nieuwe hertogdom Berg toegevoegd, en staat daardoor onder de heerschappij van Joachim Murat, de zwager van Napoleon. Vanaf 1811 behoort het dorp tot het Emsdepartement van het franse keizerrijk. Na de beslissende onderhandelingen wordt Altenberge een deel van Pruisen. In 1816 wordt het regeringsdistrikt Münster gevormd, waartoe Altenberge tegenwoordig nog hoort.

In 1609 wordt de eerste doorgaande postweg in het leven geroepen. In 1695 wordt de koetspost Münster–Altenberge–Enschede opgericht, in 1836 een postexpeditie, en daaropvolgend is in 1870 de postbezorging te paard Burgsteinfurt-Münster ontstaan.

Oud uitzicht op de „Münsterstraße“ (Foto: Heimatverein Altenberge)

Omdat de dorpswegen in een hele slechte staat verkeerden, worden deze in de jaren 1820 tot 1830 bestraat. De enige goed begaanbare weg was de zogenoemde „Horstmarer Damm“, de belangrijkste weg tussen Münster en Nederland.

In 1838 wordt de brandweer opgericht, in 1839 de zogenoemde noodbron op het kerkplein. Deze wordt in 1958 weer gedempt. In het brandweerhuis liggen alle brandblusapparaten, met uitzondering van twee brandhaken, die in de kerk onder het orgelpodest hingen.

Door het invoeren van de nieuwe gemeenteverordening in de provincie Westfalen wordt op 28 oktober 1842 de toen geheten „Bürgermeisterei Altenberge“ omgedoopt in de „gemeente Altenberge“. Daartoe behoren tot vandaag de dag de buurtschappen Entrup, Hansell, Hohenhorst, Kümper, Waltrup en Westenfeld.

De tweede wereldoorlog heeft Altenberge, met uitzondering van een paar vernielde huizen, niet veel schade opgelopen. Na de oorlog worden 1.671 personen, die uit het oosten gevlucht waren of geevakueerd werden, opgenomen. Op 31 december 1950 telt de gemeente 5.232 inwoners. Een getal, wat in de loop der jaren stadig toeneemt:

Jaar Inwoners
31/12/1960 4.946
31/12/1970 6.005
31/12/1980 7.870
31/12/1990 8.330
31/12/2000 10.127
31/12/2010 11.034
31/12/2015 11.478

Belangrijke taken werden door de gemeente uitgevoerd. In 1953/ 54 wordt de centrale waterverzorging aangelegd. Vele dienstverleningen, zoals de straatreiniging, winterdienst, vuilnisafhaaldienst en de waterafvoer, worden in het leven geroepen.

Sinds 1980 is de gemeente aan het aardgasnet aangesloten. In 1975 wordt een nieuwe zuiveringsinstallatie in gebruik genomen, met een kapaciteit van 4.000 EGW. Deze wordt in 1988 verhoogd naar 11.000 EGW. Talrijke woongebieden zijn intussen ontgonnen. In het westen en het oosten van de gemeente worden veel percelen als industrieterrein gedeklareerd met als gevolg dat zowel kleine en grotere ondernemingen, als ook enkele grote en productieve bedrijven ontstaan. Begin jaren '80 verhuist de firma Schmitz Anhänger van de dorpskern naar het industrieterrein. Daardoor kan de grote opknapbeurt beginnen in het dorp. Niet alleen ontstaat een nieuw woongebied, maar ook een nieuw centrum, en wel het marktplein. Met de bouw van een fontein op het marktplein wordt de renovatie in 1994 afgesloten.

In het dorp zijn er twee basisscholen en een school voor het voortgezet oderwijs. De twee basisscholen hebben verschillende groepen van de „Offene Ganztagsschule“, in één basisschool wordt integratief les gegeven. In de Ludgerischool, de school voor voortgezet onderwijs, is vanaf het schooljaar 2008/ 09 de „Ganztagsschule“ van start gegaan, en wel vanaf de vijfde klas.

Het burgerhuis

Voor het verenigingsleven, voor het geven van concerten, tentoonstellingen en andere aktiviteiten op cultureel gebied, is er in het burgerhuis volop gelegenheid. Dat kwam tot stand, doordat een in 1840 gebouwd woonhuis en zakenbedrijf, welke onder monumentenzorg staat, in 1989 hiervoor in gebruik werd genomen.

In het voormalige ziekenhuis St. Johannes, opgericht in 1914, bevindt zich nu het woon-en-therapiecentrum St. Johannes. Sinds 2004 is deze een dependance van het Marienhospitaal Borghorst en heeft 16 dagplaatsen voor psychotherapeutische behandeling. Een bejaardencentrum en een complex met woningen voor bejaarden ronden het projekt voor onze oudere dorpsbewoners af.

De „Heimatverein“ heeft zijn verblijf in een oude landbouwerswoning gevonden. Deze staat in het centrum, en werd jarenlang door de dorpspolitie gebruikt als woning met daarnaast een gevangenencel. Het huidige „Heimathaus Kittken“ werd aangevuld met een „Speicher“, een vorraadschuur. Deze schuur werd afgebroken in de buurtschap Hohenhorst, en helemaal in originele toestand hier opnieuw opgebouwd. In de onmiddelijke nabijheid staat ook een oud bakhuis.

De na de reorganisatie zelfstandig gebleven gemeente Altenberge heeft, wat de infrastructuur betreft, een capaciteit voor 11.000 inwoners.